Nkwubi okwu bụ mkpebi siri ike nke nwere ike ị nweta nsonaazụ dị ukwuu maka ma onye nkwuputa na nzukọ ha na-ekpughe. Na isi ya, nkwusa na-agụnye ịkọ akụkọ na-adịghị mma, iwu na-akwadoghị, ma ọ bụ ihe egwu n'ime ụlọ ọrụ ma ọ bụ ụlọ ọrụ. Ọ bụ ezie na ọ nwere ike ịrụ ọrụ dị mkpa n'ịkpọ ndị mere ihe ọjọọ aka, ọ bụghị ihe omume ọ bụla a na-enyo enyo na-akwado ịfụ ụfụ. N'ọnọdụ ụfọdụ, enwere ụzọ ndị ka mma, ndị na-adịghị ize ndụ iji dozie esemokwu ahụ.
Ọ bụrụ na ị na-eche nsogbu gbasara ụkpụrụ ihu na-arụ ọrụ ma na-ejighị n'aka ma ị ga-afụ ụfụ ma ọ bụ na-edozi ọnọdụ ahụ n'ụzọ ọzọ, ọ na-enye aka ịmara ihe ịrịba ama ndị na-egosi mgbe ị kwesịrị na ekwesịghị ime ihe.
Kedu ihe na-eme whistleblowing?
Nkwusa bụ omume nke ikpughe ihe omume ezighi ezi, enweghị ụkpụrụ, ma ọ bụ ihe egwu n'ime ụlọ ọrụ, ụlọ ọrụ gọọmentị, ma ọ bụ nzukọ. Ọ na-agụnyekarị ịkọ wayo, mmebi nchekwa, mmejọ ego, ma ọ bụ ihe ọjọọ ndị ọzọ nye onye nwe ikike nke nwere ikike inyocha na ime ihe mgbazi.
Dị ka onye ọka iwu Peter Katz na-akọwa, "Onye nkwutọ bụ onye na-akọ ihe omume iwu na-akwadoghị, na-ewetara ndị mere ihe ọjọọ n'ikpe ziri ezi. Onye nzara na-akọ ozi dị nro nye onye nnata ikike (onye nwere ikike ime ihe n'iwu). Ma iwu gọọmenti etiti na nke steeti na-enye ndị nta akụkọ ihe nchebe pụọ n'ịchụpụ, ịkwatu, ma ọ bụ ịkpa ókè ọzọ site n'aka ndị were ha n'ọrụ."
Mkpebi ịfụ ụfụ anaghị adị mfe, n'ihi na ọ nwere ike inwe nnukwu nsonaazụ ọkachamara na nke onwe, na-eme ka ọ dị oke mkpa ịtụle ihe egwu dị na ịghọta ikike gị tupu ịme ihe.
Ihe ịrịba ama ị kwesịrị ịfụ
Ka anyị bido site n'ịchọgharị ụfọdụ ihe na ihe ndapụta ebe ịfụfụ nwere ezi uche:
1. Okwu ahụ nwere nnukwu ihe ize ndụ
Ọ bụrụ na ị hụla omume iwu akwadoghị ma ọ bụ omume na-adịghị mma nke na-eyi nchekwa ọha egwu, na-emebi ikike mmadụ, ma ọ bụ nwee ike ịkpata nnukwu mmerụ ahụ, ịsa ụta nwere ike ịbụ usoro ziri ezi. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na ụlọ ọrụ na-ama ụma na-ere ngwaọrụ ahụike nwere nkwarụ nke na-etinye ndụ n'ihe ize ndụ ma ọ bụ na-atụba ihe mkpofu nsí n'ime mmiri dị n'ógbè ahụ, ikpughe omume ndị a nwere ike ichebe ọtụtụ mmadụ.
Mgbe okwu ahụ gụnyere nnukwu mmerụ ahụ n'ebe ndị ọrụ, ndị na-azụ ahịa, ma ọ bụ ọha na eze nọ, ịkwado nwere ike ịbụ nzọụkwụ ọzọ dị mkpa.
2. Akụkọ nke ime adaala
Tupu ịfụ ufụ na mpụga, ị kwesịrị ị na-agba mbọ mgbe niile ibu ụzọ dozie esemokwu dị n'ime nzukọ ahụ. Ọtụtụ ụlọ ọrụ nwere ngalaba nnabata, hotlines ụkpụrụ omume, ma ọ bụ ndị otu HR kpọmkwem iji dozie omume rụrụ arụ.
Agbanyeghị, ọ bụrụ na ị kọsara nchegbu gị n'ime ma ndị isi jụrụ ime ihe - ma ọ bụ nke ka njọ, na-anwa ikpuchi ya - nkwusa nke mpụga nwere ike ịbụ naanị nhọrọ gị. Ọ bụrụ na ụlọ ọrụ ahụ na-agbasi mbọ ike na-eleghara ma ọ bụ na-eme ka mmejọ ahụ dị ike, ibuga ya na ụlọ ọrụ na-ahụ maka nhazi, otu ndị nche, ma ọ bụ ndị mmanye iwu nwere ike ịbụ ụzọ kacha mma gị.
3. Iwu na-echebe gị
N'ọtụtụ ụlọ ọrụ, nchebe ndị na-agbapụta ihe na-adị iji chebe ndị ọrụ pụọ na mmegwara, mfu ọrụ, ma ọ bụ ihe iwu kwadoro. Dịka ọmụmaatụ, na US, iwu dịka Dodd-Frank Act, Sarbanes-Oxley Act, na Iwu nkwupụta ụgha. nye nchebe maka ndị na-akọ akụkọ aghụghọ ego, mmebi iwu nchekwa, na aghụghọ nkwekọrịta gọọmentị.
Tupu ịfụ afụ, ọ dị oke mkpa ịghọta ihe nchekwa iwu gị. Ọ bụrụ na nkwuputa gị ziri ezi, dekọrọ ma kpuchie ya n'okpuru iwu ndị na-agbapụta ihe, o yikarịrị ka a ga-echebe gị pụọ n'azụghachi azụ.
4. Ị nwere ihe akaebe siri ike
Naanị ebubo ezughị oke. Ka e were ya kpọrọ ihe, ndị na-edepụta ihe na-achọ ihe akaebe siri ike. Ọ bụrụ na ị nwere ozi-e, ndekọ ego, ndekọ ọnụnụ, ma ọ bụ akaebe akaebe na-akwado nkwupụta gị nke ọma, ị ga-enwe ikpe siri ike karịa mgbe ị na-ebugara ndị ọchịchị nchegbu gị.
Ọ bụrụ na ị na-eche maka ịsa ụta mana enweghị ezigbo ihe akaebe, tụlee ịchịkọta akwụkwọ nke ọma tupu ịga n'ihu. Buru n'uche na ihe akaebe enwetara n'ụzọ iwu na-akwadoghị (dịka akwụkwọ ezuru ohi ma ọ bụ ndekọ nzuzo na steeti ụfọdụ) nwere ike imebi okwu gị kama inyere ya aka.
Ihe ịrịba ama na ịkwesighi ịfụ ụfụ
Naanị n'ihi na ihe na-adịghị mma na-eme, ọ pụtaghị na ịfụ ụfụ bụ ihe ngwọta ozugbo.
Nke a bụ ụfọdụ akara na ikekwe ị kwesịrị ịtụle nhọrọ ndị ọzọ:
1. Okwu bụ esemokwu ebe ọrụ, ọ bụghị ihe ọjọọ
Ọ bụghị onye isi ọjọọ ọ bụla, amụma na-ezighị ezi, ma ọ bụ ihe nkiri ụlọ ọrụ bụ ihe kpatara ịfụ ụfụ. Ọ bụrụ na nchegbu gị bụ nkeonwe - dị ka esemokwu maka nkwalite ma ọ bụ onye ọrụ ibe gị - ọ ka mma ijikwa ya n'ime.
Ebu n'obi ịfụ nhịahụ maka ikpughe mmebi iwu ma ọ bụ ụkpụrụ omume, ọ bụghị idozi esemokwu n'ebe ọrụ. Ọ bụrụ na okwu ahụ bụ gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị ụlọ ọrụ karịa ime ihe ọjọọ n'ezie, tụlee ijikwa ya site na HR, mediation, ma ọ bụ mkpebi esemokwu ọkachamara kama.
2. Ị enweghị ihe akaebe zuru oke
Ịfụ ọnụ na-enweghị ihe akaebe doro anya dị ize ndụ. Ọbụlagodi na ị na-enyo enyo siri ike wayo ma ọ bụ omume rụrụ arụ, ị ga-achọ ezigbo akaebe iji kwado ihe ị na-ekwu. Enweghị ya, ị nwere ike imebi ntụkwasị obi gị. Ma ọ bụrụ na ikpe ahụ na-aga n'ihu ọha, ị nwere ike ịga n'ihu ikpe nkwutọ.
3. Ị chọpụtabeghị ngwọta ime
N'ọnọdụ ụfọdụ, mkparịta ụka dị mfe na HR ma ọ bụ onye ndu nwere ike dozie esemokwu ahụ na-enweghị mkpa ịfụ ụfụ n'èzí. Ọ bụrụ na ụlọ ọrụ ahụ nwere akụkọ ihe mere eme nke na-aza ajụjụ gbasara ụkpụrụ omume n'ụzọ ziri ezi, ị ga-ebu ụzọ nye ọwa ime ohere ohere.
4. Ihe ize ndụ karịrị mmetụta enwere ike
Ịkwụ ụgwọ nwere ike ịbụ njedebe ọrụ na nke mmetụta uche. Ọ bụrụ na ikpughe ihe ọjọọ ahụ enweghị ike iduga na mgbanwe - ma ọ bụ ọ bụrụ na ị nọ n'ọnọdụ ebe ị nwere ike ịbọ ọbọ na obere nchebe iwu - ịkwesịrị iji nlezianya tụlee ma ọ bara uru.
Dingtinye ya dum
Nchedo ịfụfụ dị maka ihe kpatara ya, mana ọ dịkwa mkpa icheta na enwere ezigbo ihe egwu na ihe ịma aka dị. Site na iji nlezianya tụlee nhọrọ niile, ị ga-ahụ na ị na-eme mkpebi kacha mma maka gị na ezinụlọ gị.
