June 10, 2026

Te Whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1): Me aha ina pātaihia te tangohanga Wāhanga 123

He rite te tuku tāke ki te whiti i te rārangi mutunga. Ka uru ngā tau, ka puta te mihi, ā, ka haere tonu te ao. Kātahi, i tētahi rā noa, ka tae mai he īmēra mai i te Tari Tāke Moni Whiwhi, ā, ka ngaro tonu atu taua āhua kua oti.

Ko te tauhohenga tuatahi a te nuinga o te tangata ko te manukanuka. I mua i te haere tonu o taua whakaaro, anei ngā mea e tupu ana me ngā mea me mahi.

Ehara te Whakamōhiotanga i te mea e whakaarohia ana e te nuinga o te tangata

He rerekētanga kei waenganui i te whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1) me te pānui tirotiro e kore e mōhiotia e te nuinga o ngā kaipupuri takoha kia tae atu rā anō tētahi o rātou ki tā rātou pouakauru.

Ko te tikanga o te pānui tirotiro kua whakatau te āpiha taake ki te tirotiro tata i te hokinga mai. He tukanga uaua ake tēnei me tōna ake wātaka me ngā whakaritenga.

Ehara i te mea he whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1) tēnā.

Ina tukuna he puka tono, ka tukuna ki roto i tētahi pūnaha tukatuka aunoa i te Pokapū Tukatuka Matua. Kāore he āpiha tangata e arotake ana i tēnei wā. Ka tirohia noa e te pūnaha ngā tatauranga kua whakapuakina i roto i te puka tono ki ngā tuhinga kua puritia e te tari. Ngā raraunga utu me te TDS mai i ngā kaitukumahi. Ngā mōhiohio whakamere mai i ngā peeke. Ngā taipitopito haumi me te moni whiwhi kua ripoatatia e ngā umanga pūtea.

Ina ōrite ngā tau, ka puta he whakamōhiotanga mārama e whakaū ana kua tukatukahia te hokinga mai. Ina kāore tetahi mea e ōrite ana, ka puta he whakamōhiotanga kua tohua e tohu ana i te rerekētanga motuhake, me te tono ki te kaipupuri taake kia whakaae ki te tataunga a te tari, kia whakamārama rānei he aha i tika ai te tau hokinga mai.

Kāore tetahi e tohua ana. I kitea e te pūnaha tētahi nama kāore i taea te whakataurite, ā, kei te tono whakautu.

He kōrero nui mō te wā. Mō ngā hokinga mai i tukuna mō te tau pūtea 2025-26, ka taea e te tari te tuku whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1) tae atu ki te iwa marama mai i te mutunga o te tau pūtea i tukuna ai te hokinga mai. Mō te hokinga mai i tukuna i te marama o Hūrae 2026, ka oma taua matapihi tae noa ki te 31 o Tīhema, 2026.

He aha i pātaihia ai te tangohanga wāhanga 123

Ko ngā tangohanga tetahi o ngā tino take e tohu ai te whakamōhiotanga i tētahi hokinga mai.

Ina tono te kaiutu taake i tētahi tangohanga wāhanga 123, ka tirohia e te pūnaha aunoa mēnā ka taea te manatoko i te kereme ki ngā raraunga kei a ia. Mēnā kāore ngā taipitopito haumitanga i tukuna e tētahi umanga pūtea e ōrite ana ki te mea i whakapuakina i roto i te puka whakahoki, mēnā rānei kāore e taea te whakaū i te nui o te tangohanga mai i ngā tuhinga e wātea ana, ka pātai te pūnaha.

He maha ngā take e pā ai tēnei. Tērā pea kua ripoatahia e te kaitukumahi tētahi tau rerekē i roto i te Puka 16. Kāore pea i tukuna e te peeke, e te umanga pūtea rānei ngā tuhinga hou i te wā tika. I ētahi wā, kei roto i te hokinga mai he hapa whakauru raraunga e hua ai te kore taurite.

Kāore tētahi o ēnei e tohu ana i te hē o te tangohanga. Ko tōna tikanga kāore i taea e te pūnaha te manatoko i te kereme mai i ngā tuhinga e wātea ana.

Pānuihia te Tuhinga i mua i tetahi atu mea

Ko te tikanga tino kitea ina tae mai he whakamōhiotanga ko te tuku atu ki te CA me te kore e pānuihia i te tuatahi, te waiho rānei ki tahaki nā te mea he uaua rawa te whakahaere tonu. Ka whakaroahia te haere o ngā mea e rua, kāore he take.

Kāore te tuhinga i tuhia ki te reo uaua. E whakaatu mārama ana i ngā mea e toru. He aha ngā mea i whakapuakina i roto i te puka whakahoki? Ngā mea i tatauhia e te pūnaha. Me te āputa i waenganui i ngā mea e rua.

Ina pātaihia te tangohanga wāhanga 123 , ka tautuhia e te whakamōhiotanga te tūemi rārangi motuhake, te nui i whakakahoretia, i whakatikatikaina rānei, me te tono taake, te rerekētanga rānei e puta mai ana. Kia mōhio ki te tatauranga tika e tautohetia ana i mua i te mahi i tētahi atu mea.

Tangohia ngā Tuhinga Taketake

Kia mārama te tatauranga tautohenga, kohia ngā tuhinga i tautoko i te tangohanga i te wā i tukuna tuatahitia ai te hokinga mai:

  • Ngā rīhiti utu inihua ora, ngā tiwhikete utu kaupapa here rānei
  • Pukapuka putea PPF e whakaatu ana i ngā takoha i mahia i roto i te tau
  • Ngā tiwhikete haumitanga ELSS, ngā tauākī pūtea tahi rānei
  • Rīhiti utu kura mō ngā tamariki mēnā ka tonoa
  • Puka 16 mai i te kaitukumahi e whakaū ana i ngā tangohanga kua ripoatatia
  • Puka 26AS mō te tau pūtea 2025-26 hei manatoko i ngā mea i tukuna mana ki te tari

Whakatauritea ēnei ki ngā mea i whakapuakina i roto i te puka tono. He hapa kei roto i te puka tono me whakatika, he tika rānei te puka tono, ā, i te mahi te pūnaha me ngā raraunga kāore i oti. Ka mārama tetahi o aua mea e rua ina tae mai ngā tuhinga ki tō aroaro.

Te tango i te taahiraa tika e whai ake nei

Mena ka whakaatuhia e te arotake he hapa kei roto i te puka whakahoki, ko te tono whakatikatika i raro i te Wāhanga 154 te huarahi tika. Mā tēnei ka taea te whakatika i ngā whika me te tuku i tētahi tataunga kua whakahoutia. Mō ngā puka whakahoki tau pūtea 2025-26, ka noho tonu tēnei kōwhiringa mō ngā tau e whā mai i te mutunga o te tau pūtea i riro mai ai te whakamōhiotanga.

Mena ka whakaū ngā tuhinga i te tika o te hokinga mai, takiuru ki te tomokanga tuku tāke moni whiwhi, haere ki ngā mahi e tatari ana, kimihia te whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1), ka tuku urupare me ngā tuhinga tautoko e tāpirihia ana. Whakamāramahia mārama te take i tika ai te tangohanga wāhanga 123. Tirohia ngā tatauranga. Tukua ngā tuhinga kia tautoko i te tautohe, kaua e whakawhirinaki ki ngā whakamārama roa kua tuhia.

Mena he tika te kōrero, ā, he pono kei te tika te utu i tētahi atu taake, ko te whakatau tino tika te utu wawe. Kei te haere tonu te huamoni i raro i ngā Wāhanga 234B me te 234C i runga i te taake kāore anō kia utua mai i te rā tika taketake. Ka nui haere te tono ka taea te whakahaere, ka waiho kia kore e arohia i roto i te wā.

Kāore te Matapihi Whakautu e Tatari

Ko ngā whakamōhiotanga i raro i te Wāhanga 143(1) he rā kati whakautu e toru tekau ngā rā mai i te rā i whakahuatia i runga i te tuhinga tonu.

E ahua ana he nui te wā mō te toru tekau rā. Ka tere ake i te wā e tika ana kia kohia ngā tuhinga, ā, kāore te tomokanga i te mōhio. Mā te tīmatanga o te arotake tuhinga i roto i te wiki tuatahi o te whiwhinga o te whakamōhiotanga ka wātea te wā ki te whakarite i tētahi whakautu tika me te kore e tata mai he rā kati.

Ko te tangohanga wāhanga 123 kua pātaihia, ā, kua whiwhi whakautu mārama kua tuhia i roto i te matapihi, ka whakatauhia i te nuinga o te wā, kāore e piki haere. Ki te kore e whakatikahia, ka waiho hei tīmatanga mō ngā mahi whai muri ake ka nui ake te wā me te ahotea i te whakautu ipurangi noa i te tīmatanga.

Mō te kaituhi 

Kyrie Mattos


{"email": "Kei te hē te wāhitau īmera", "url": "Kei te hē te wāhitau paetukutuku", "hiahiatia": "Kua ngaro te āpure e hiahiatia ana"}